Filipinler ve \u00c7in aras\u0131nda artan gerilim, ABD’nin m\u00fcttefikini \u00c7in’in sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131, \u00f6zellikle de Pasifik Okyanusu’ndaki tart\u0131\u015fmal\u0131 b\u00f6lgelerde savunmaya istekli olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu g\u00fcndeme getirdi.<\/p>\n
ABD ve Filipinler aras\u0131nda ilk kez 1951 y\u0131l\u0131nda imzalanan ve Pasifik’te bir silahl\u0131 sald\u0131r\u0131 durumunda iki \u00fclkenin birlikte hareket etmesini \u00f6ng\u00f6ren bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 savunma anla\u015fmas\u0131 bulunuyor.<\/p>\n
Ancak G\u00fcney \u00c7in Denizi’ndeki ihtilafl\u0131 kayal\u0131klar\u0131n ve b\u00f6lgelerin bu anla\u015fmaya dahil olup olmad\u0131\u011f\u0131 ya da Washington’un Filipinler i\u00e7in \u00c7in ile sava\u015fa girmeye istekli olup olmad\u0131\u011f\u0131 her zaman netlik kazanmad\u0131, \u00f6zellikle de ABD ordusu Tayvan konusunda \u00c7in kuvvetleriyle olas\u0131 bir sava\u015fa haz\u0131rlan\u0131rken.<\/p>\n
D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Antony Blinken, Temmuz ay\u0131nda Manila’ya yapt\u0131\u011f\u0131 bir ziyaret s\u0131ras\u0131nda ABD’nin antla\u015fma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getirece\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n
\u201cBu, G\u00fcney \u00c7in Denizi de dahil olmak \u00fczere Pasifik’in herhangi bir yerinde Filipin silahl\u0131 kuvvetlerine, kamu gemilerine veya u\u00e7aklar\u0131na – sahil g\u00fcvenlik de dahil olmak \u00fczere – yap\u0131lacak silahl\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131 da kapsar\u201d dedi.<\/p>\n
Filipinler ve \u00c7in aras\u0131ndaki gerilimi yak\u0131ndan izleyen uzmanlar, ABD’nin Trump y\u00f6netiminden bu yana m\u00fcttefikini gerekti\u011finde savunaca\u011f\u0131 konusunda daha net oldu\u011fu, ancak Pekin’in bunu giderek teorinin \u00f6tesine ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 konusunda hemfikir.<\/p>\n
Atlantik Konseyi Hint-Pasifik G\u00fcvenlik Giri\u015fimi Direkt\u00f6r\u00fc Markus Garlauskas \u201c\u00c7in’in b\u00f6lgedeki Amerikan m\u00fcttefiklerini \u00f6ld\u00fcrme noktas\u0131na gelmesi an meselesi\u201d diyor. \u201c\u00c7in’in yakla\u015f\u0131m\u0131 \u00e7ok a\u015famal\u0131 ve daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir yan\u0131t\u0131n gerekli oldu\u011fu noktay\u0131 tan\u0131mlamay\u0131 kas\u0131tl\u0131 olarak zorla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.\u201d<\/p>\n
\u201cB\u00fcy\u00fck bir t\u0131rmanma riski \u00e7ok ger\u00e7ek, ancak \u00c7in bunu bizim i\u00e7in kolayla\u015ft\u0131rmayacak ya da netle\u015ftirmeyecek\u201d diye devam etti.<\/p>\n
Ge\u00e7ti\u011fimiz aylarda \u00c7in tekneleri Filipin gemilerine \u00e7arpmakla ve Filipinli denizcilere tazyikli su ve bir senaryoya g\u00f6re palalarla sald\u0131rmakla su\u00e7land\u0131.<\/p>\n
Filipinler Devlet Ba\u015fkan\u0131 Ferdinand Marcos Jr. bu y\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Bloomberg’e verdi\u011fi geni\u015f kapsaml\u0131 bir m\u00fclakatta \u00c7in tehdidinin giderek b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yledi.<\/p>\n
\u201cTehdit b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in topraklar\u0131m\u0131z\u0131 savunmak i\u00e7in daha fazlas\u0131n\u0131 yapmal\u0131y\u0131z\u201d dedi.<\/p>\n
ABD’den daha b\u00fcy\u00fck bir donanmaya sahip olan ve en az\u0131ndan k\u0131sa vadede Amerikan ekonomisiyle ayr\u0131lmaz bir \u015fekilde i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f olan \u00c7in ile potansiyel olarak ac\u0131mas\u0131z bir sava\u015f ba\u015flatmak konusunda Washington’da teredd\u00fct olmas\u0131 muhtemeldir.<\/p>\n
Pasifik Forumu Denizcilik Programlar\u0131 Direkt\u00f6r\u00fc Jeffrey Ordaniel, ABD’nin Tayvan’\u0131 savunup savunmayaca\u011f\u0131 konusunda, \u00f6zellikle de Washington’daki Cumhuriyet\u00e7iler aras\u0131nda Ukrayna’y\u0131 destekleme konusundaki tart\u0131\u015fmalardan sonra, \u015fimdiden \u201cb\u00fcy\u00fck bir soru i\u015fareti\u201d oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
\u201c23 milyonluk bir demokrasi olan Tayvan’dan bahsediyorsan\u0131z… Filipinler’i ABD’nin adalar ya da ada kayal\u0131klar\u0131 i\u00e7in \u00f6lmeye raz\u0131 olaca\u011f\u0131na inand\u0131ran nedir?\u201d dedi.<\/p>\n
Ukrayna gibi Amerikan m\u00fcttefiklerini savunma konusunda daha temkinli davranan eski Ba\u015fkan Trump’\u0131n olas\u0131 bir ikinci y\u00f6netimi alt\u0131nda bir krizin patlak vermesi de dahil olmak \u00fczere, i\u00e7 siyasetin ABD’nin herhangi bir m\u00fcdahalesini nas\u0131l etkileyebilece\u011fi net de\u011fil.<\/p>\n
Ancak hem Cumhuriyet\u00e7iler hem de Demokratlar \u00c7in’e kar\u015f\u0131 \u015fahin bir tutum sergiliyor ve Trump’\u0131n eski d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 Mike Pompeo, ABD’nin Filipinler’i Pasifik’te herhangi bir yerde savunaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyan ilk ki\u015fi oldu.<\/p>\n
Asya Pasifik Strateji Merkezi Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 David Maxwell, \u201cTrump’\u0131n dan\u0131\u015fmanlar\u0131 aras\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00c7in \u015fahini unsur var\u201d dedi. \u201c\u00c7in’in Filipinler’deki k\u00f6t\u00fc niyetli faaliyetleriyle Rusya ve Ukrayna’daki faaliyetlerinin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 farkl\u0131 olacakt\u0131r. … Bence \u00c7in’e kar\u015f\u0131 durma konusunda bir isteklilik olacakt\u0131r.\u201d<\/p>\n
\u00c7in, 2016’da al\u0131nan uluslararas\u0131 bir kararla reddedilmesine ra\u011fmen G\u00fcney \u00c7in Denizi’nin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde hak iddia ediyor. Pasifik’te aralar\u0131nda Vietnam, Malezya ve Brunei’nin de bulundu\u011fu pek \u00e7ok \u00fclkeyle anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 var ama son y\u0131llarda en \u00e7ok endi\u015feye yol a\u00e7an Filipinler’e y\u00f6nelik sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131 oldu.<\/p>\n
Filipinler ve \u00c7in aras\u0131ndaki yanl\u0131\u015f hesaplama potansiyelinin \u201c\u00c7in ve Tayvan aras\u0131ndaki yanl\u0131\u015f hesaplamadan \u00e7ok daha y\u00fcksek\u201d oldu\u011funu s\u00f6yleyen Maxwell, Biden y\u00f6netiminin Ukrayna ve Orta Do\u011fu’da yapamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savundu\u011fu daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k ihtiyac\u0131n\u0131 vurgulad\u0131.<\/p>\n
\u201cNe yaz\u0131k ki bu y\u00f6netime y\u00f6nelik ele\u015ftirim, t\u00fcm ulusal g\u00fcvenlik ve d\u0131\u015f politikan\u0131n ana direktifinin t\u0131rmanmay\u0131 \u00f6nlemek oldu\u011fudur\u201d dedi. \u201c\u00c7in bizim gerilimi t\u0131rmand\u0131rmama arzumuza bak\u0131yor [ve bu] asl\u0131nda onlara \u00e7ok fazla hareket alan\u0131, esneklik ve hareket \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc sa\u011fl\u0131yor.\u201d<\/p>\n
ABD, Filipinler ile ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 her anla\u015fmazl\u0131ktan sonra \u00c7in’i sald\u0131rganl\u0131k nedeniyle ele\u015ftirdi ancak \u015fimdiye kadar m\u00fcdahalede bulunmamaya karar verdi.<\/p>\n
Yine de, otoriter lider Xi Jinping y\u00f6netimindeki \u00c7in’in, Filipinler’i zorlamay\u0131 ve G\u00fcney \u00c7in Denizi’ne hakim olmay\u0131 ama\u00e7layan gri b\u00f6lge sava\u015f taktiklerini s\u00fcrd\u00fcrme riski art\u0131yor.<\/p>\n
Pasifik Forumu’ndan Ordaniel, \u00c7in’in gri b\u00f6lge taktikleriyle \u201cs\u0131n\u0131rlar\u0131 zorlad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d ve \u201cbir noktada her yerde bir \u00c7in varl\u0131\u011f\u0131na sahip olaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131\u201d s\u00f6yledi. Ordaniel, Filipinler ve ABD’nin oturup cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 artt\u0131rman\u0131n yollar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n kritik \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 savundu.<\/p>\n
\u201cFilipinler cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 artt\u0131rmak i\u00e7in ABD ile olan ittifak\u0131ndan faydalanm\u0131yor ve ABD de Filipinler’e ‘Hey, ittifak\u0131m\u0131z\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fi tehlikede’ diyecek kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc davranm\u0131yor\u201d dedi.<\/p>\n
\u201cVerilen yan\u0131tlar yeterli de\u011fil [ve] \u00c7in s\u0131n\u0131rlar\u0131 zorlamaya devam edecek, \u00e7\u00fcnk\u00fc esasen cezas\u0131zl\u0131k var.\u201d<\/p>\n
Ordaniel, ABD’nin \u00c7in’in G\u00fcney \u00c7in Denizi’ndeki sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rmas\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in diplomatik ve askeri \u00e7abalar\u0131n\u0131 artt\u0131rmas\u0131n\u0131 istedi ve ABD deniz kuvvetleri eskortlar\u0131na duyulan ihtiyaca i\u015faret etti.<\/p>\n
\u00c7in ve Filipinler \u00f6ncelikle G\u00fcney \u00c7in Denizi’ndeki \u00fc\u00e7 ihtilafl\u0131 kayal\u0131k nedeniyle \u00e7at\u0131\u015f\u0131yor: \u0130kinci Thomas S\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131, Sabina S\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve Scarborough S\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131; bunlardan ikincisi Sal\u0131 g\u00fcn\u00fc \u00c7in Sahil G\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin bir Filipin teknesine tazyikli su s\u0131kt\u0131\u011f\u0131 sald\u0131r\u0131ya sahne oldu. \u00c7in 2012 y\u0131l\u0131nda Scarborough S\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 ele ge\u00e7irdi, ancak buras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar i\u00e7in bir parlama noktas\u0131 olmaya devam ediyor.<\/p>\n
Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc Laos’ta konu\u015fan Blinken, ABD’nin \u201c\u00c7in’in G\u00fcney ve Do\u011fu \u00c7in Denizlerinde giderek artan tehlikeli ve hukuk d\u0131\u015f\u0131 eylemlerinden endi\u015fe duydu\u011funu, bu eylemlerin insanlar\u0131 yaralad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve gemilere zarar verdi\u011fini\u201d ve \u201canla\u015fmazl\u0131klar\u0131n bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l yollarla \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik taahh\u00fctlerle \u00e7eli\u015fti\u011fini\u201d s\u00f6yledi.<\/p>\n
En yo\u011fun \u00e7at\u0131\u015fmalar \u0130kinci Thomas S\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131’nda, Filipinler’in 1999 y\u0131l\u0131nda karaya oturan ve Manila’n\u0131n s\u0131\u011fl\u0131k \u00fczerindeki hak iddialar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in ikmal istasyonu olarak kulland\u0131\u011f\u0131 Sierra Madre gemisini takviye etmesiyle patlak verdi.<\/p>\n
\u00c7in, di\u011fer \u00f6l\u00fcmc\u00fcl olmayan silahlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra gemi \u00e7arpma manevralar\u0131, su toplar\u0131 ve lazer i\u015faretleyicilerle gemileri engelleyerek ve taciz ederek Sierra Madre’ye ikmal misyonlar\u0131n\u0131 engellemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Ancak 17 Haziran’da ya\u015fanan bir \u00e7at\u0131\u015fmada \u00c7in g\u00fc\u00e7leri iki gemiye \u00e7arparak bindi ve Filipinli denizcilerin silahlar\u0131na el koydu. \u00c7inli sald\u0131rganlar ayr\u0131ca bir Filipinli denizcinin ba\u015fparma\u011f\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi bir \u00e7at\u0131\u015fmada gemiye ve m\u00fcrettebata palalarla sald\u0131rd\u0131.<\/p>\n
Yakla\u015f\u0131k bir ay sonra taraflar Filipinler’in gemiye \u00c7in’in g\u00f6zetimi alt\u0131nda ikmal yapmas\u0131na izin veren bir anla\u015fmaya vard\u0131.<\/p>\n
Yokosuka Asya Pasifik \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Konseyi a\u011f koordinat\u00f6r\u00fc Benjamin Blandin anla\u015fman\u0131n endi\u015fe verici oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
\u201cT\u00fcm bunlar \u00c7in’in kom\u015fular\u0131na y\u00f6nelik iddialar\u0131n\u0131 bir nevi me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131yor\u201d dedi. \u201cBu k\u0131sa vadede \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6nleyen k\u0131sa vadeli bir \u00e7\u00f6z\u00fcm ama hi\u00e7bir \u015feyi \u00e7\u00f6zm\u00fcyor.\u201d<\/p>\n
\u0130kinci Thomas S\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131’nda gerginlik azalm\u0131\u015f olsa da, Manila ve Pekin’in birbirlerinin gemilerine \u00e7arpma su\u00e7lamalar\u0131nda bulundu\u011fu Sabina S\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131’nda gerginlik devam ediyor.<\/p>\n
Eyl\u00fcl ay\u0131nda ya\u015fanan bir anla\u015fmazl\u0131kta Filipinler, \u00c7in’in b\u00f6lgedeki kaynaklar\u0131n\u0131 artt\u0131raca\u011f\u0131 korkusuyla sahil g\u00fcvenlik gemisi Teresa Magbanua’y\u0131 Sabina S\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131’nda tutmaktan vazge\u00e7mi\u015fti. Filipinler gemiyi g\u00f6ndermeden \u00f6nce \u00c7in, geni\u015f yapay ada askeri \u00fcslerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131 bulundurdu\u011fu Spratly Adalar\u0131nda 200 kadar gemiyi beklemeye alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
ABD, Filipinler’e G\u00fcney \u00c7in Denizi’nde askeri eskortlarla yard\u0131mc\u0131 olmay\u0131 teklif etti, ancak Manila meseleleri kendi ba\u015f\u0131na \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in giderek daha fazla bask\u0131 yap\u0131yor.<\/p>\n
Blandin, Filipinler’in Washington’dan sadece vahim durumlarda yard\u0131m talep etmesini destekledi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
Blandin, \u201cABD’den yard\u0131m talep etmeye devam etmek, ger\u00e7ekten Filipin Donanmas\u0131 ya da Sahil G\u00fcvenli\u011finin bunald\u0131\u011f\u0131 ve tepki veremedi\u011fi ya da insanlar\u0131n ger\u00e7ekten \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc a\u015f\u0131r\u0131 gerginlik durumlar\u0131 i\u00e7in \u00f6nemlidir\u201d dedi.<\/p>\n
Ayr\u0131ca ABD’nin Hint-Pasifik’te \u201ctam olarak g\u00fc\u00e7l\u00fc bir konumda olmad\u0131\u011f\u0131\u201d y\u00f6n\u00fcndeki endi\u015felere de i\u015faret etti \u00e7\u00fcnk\u00fc Donanma daha b\u00fcy\u00fck bir \u00c7in deniz g\u00fcc\u00fcne yeti\u015fmekte zorlan\u0131yor ve Pekin’e kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in kaynaklar\u0131n\u0131 ve birliklerini Asya’ya tam olarak y\u00f6nlendirmedi.<\/p>\n
Gerilimin t\u0131rmanmas\u0131ndan endi\u015fe edilirken, uzmanlar \u00c7in’in Filipinler ile \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n Tayvan senaryosuyla ayn\u0131 anda patlak vermesinin muhtemel oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
ABD’nin Filipinler’de dokuz \u00fcss\u00fc bulunuyor ve bunlardan d\u00f6rd\u00fc ge\u00e7en y\u0131l Tayvan’a yakla\u015f\u0131k 300 mil uzakl\u0131ktaki Luzon’da yer al\u0131yor. Amerikan kuvvetleri Filipinler’de ge\u00e7ici ve rotasyonel olarak g\u00f6rev yapmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ancak \u00fcsler ve Tayvan’a yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131, \u00c7in’in tarihsel olarak anakaran\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve 2027’de potansiyel olarak sald\u0131rmaya ya da zorlamaya haz\u0131r olmak i\u00e7in kuvvetlerini haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 kendi kendini y\u00f6neten ada \u00fclkesinde bir sava\u015f durumunda Filipinler’i Japonya ve G\u00fcney Kore ile birlikte kilit bir m\u00fcttefik haline getiriyor.<\/p>\n
Atlantik Konseyi’nde milenyum ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 olan Alp Sevimlisoy, \u00c7in’in \u201cTayvan ile birden fazla cephe yaratma\u201d pe\u015finde oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
\u201cABD’nin \u00f6nemli m\u00fcttefikleriyle \u00e7at\u0131\u015fma t\u0131rmand\u0131rma anlar\u0131n\u0131 ve parlama noktalar\u0131n\u0131 Tayvan’a y\u00f6nelik bir ablukayla e\u015fzamanl\u0131 olarak kullanabilecekleri ger\u00e7e\u011fine g\u00fcveniyor\u201d dedi. \u201cE\u011fer [bu stratejiyi] daha geni\u015f bir Tayvan \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in sadece bir sis perdesi olarak kullan\u0131rsa, o zaman bu bile \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 bizim i\u00e7in daha da zorla\u015ft\u0131r\u0131r.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n